Δεινόσαυροι

Ο όρος Δεινόσαυροι χρησιμοποιείται για να περιγράψει συγκεκριμένα είδη ζώων τα οποία έζησαν κατά τη διάρκεια του Μεσοζωικού αιώνα της Γεολογικής Κλίμακας. Είναι δύσκολο να γενικεύσει κανείς για τους Δεινόσαυρους, καθ' όσον παρουσιάζαν τεράστια ποικιλομορφία, αλλά δύο πράγματα μπορεί να πει κανείς με βεβαιότητα: ήταν τα μεγαλύτερα πλάσματα που έζησαν ποτέ και ήταν από τους πιο πετυχημένους οργανισμούς που εμφανίστηκαν, ζώντας, σαν είδος, 160 εκατομμύρια χρόνια.

Το όνομα Δεινόσαυροι προέρχεται από τον όρο Δεινοσαύρια, λέξη σύνθετη, προερχόμενη από τις λέξεις δεινός, δηλαδή τρομερός, και σαύρα. Ο όρος επινοήθηκε απ'οτον Βρεταννό ανατόμο Sir Richard Owen (1804-1892). Επινόησε τον όρο το 1842 για να περιγράψει τα απόλιθωμένα απομεινάρια δύο ομάδων τεραστίων ερπετών, ηλικίας 175 εκατομμυρίων ετών, που δεν ομοίαζαν με κανένα άλλο ζωντανό πλάσμα. Το 1854 ο Owen παρουσίασε το πρώτο δείγμα Δεινόσαυρου στο κοινό, στο Crystal Palace στο Λονδίνο. Από τον Owen μέχρι σήμερα κανείς άλλος χαρακτηρισμός δεν αποδείχτηκε πιο εύστοχος για να περιγράψει αυτά τα πλάσματα.

Τα πρώτα ερπετά που περπάτησαν τη Γη ήταν τα Διαψίδια. Αυτά εν καιρώ χωρίστηκαν σε δύο κατηγορίες, τους Λεπιδόσαυρους και τους Αρχόσαυρους. Το πρώτο παρακλάδι εξελίχθηκε στα σημερινα ερπετά, φίδια, κροκόδειλοι, χελώνες και σαύρες, ενώ το δεύτερο παρακλάδι εξελίχθηκε στους Δεινόσαυρους. Σε αντίθεση όμως με τα λοιπά έρποντα ερπετά, οι δεινόσαυροι περπατούσαν σε όρθια πόδια, το οποίο είναι πιο αποτελεσματικό από πλευράς ταχύτητας και κινησιακής ευκολίας. Κάποιοι από αυτούς ήταν ενδεχομένως θερμόαιμοι και διέθεταν φτέρωμα. Όλοι ζούσαν στην στεριά και γεννούσαν αυγά.

Υπήρχαν δύο βασικές κατηγορίες δεινοσαύρων. Τα τεράστια Σαυρόποδα, σαν τον Διπλόδοκο και τον Απατόσαυρο, μαζί με τα Θηριόποδα, σαν τον Βασιλικό Τυραννόσαυρο αποτελούσαν τη μία από τις δύο βασικές κατηγορίες, τα Σαυρίσχια. Αυτά είχαν ηβικό οστό παρόμοιο με των σημερινών ερπετών, εξ ου και το όνομά τους. Στην άλλη κατηγορία, τα Ορνιθίσχια, ανήκουν τα Ορνιθόποδα, σαν τον Ιγκουανόδοντα και τον Παρασαυρόλοφο, τα Μαργινοκεφάλια, σαν τον Παχυκεφαλόσαυρο και Τρικεράτοπα και τα Θυρεόποδα, σαν τον Στεγόσαυρο και τον Αγκυλόσαυρο. Αυτά είχαν ηβικό οστό που ομοιάζει με των σύγχρονων πτηνών, εξ ου και το όνομά τους. Το παράδοξο είναι πως αν τα σύγχρονα πτηνά κατάγονται απ' τους Δεινόσαυρους, τότε κατάγονται από τα Θηριόποδα που είναι Σαυρίσχιοι Δεινόσαυροι.

Με τη σειρά τους αυτές οι κατηγορίες χωρίζονται σε πολλές επι μέρους. Τα Σαυρόποδα χωρίζονται σε δύο βασικές, τα Σαυρόποδα και τα Προσαυρόποδα. Το άλλο μισό των Σαυρίσχιων, τα Θηρεόποδα χωρίζονται στις εξής πέντε κατηγορίες: Ερρερασαύρια, Κερατοσαύρια, Κοιλουροσαύρια, Καρνοσαύρια (Σαρκοσαύρια) και Σεγνοσαύρια. Στον αντίποδα, για τα Ορνιθίσχια, τα Ορνιθόποδα χωρίζονται σε Φαβροσαύρια, Λεσοθοσαύρια και Ορνιθόποδα, τα Μαργινοκεφάλια σε Παχυκεφαλοσαύρια και Κερατόψια και τέλος τα Θυρεόποδα σε Στεγοσαύρια και Αγκυλοσαύρια.

Τα μεγαλύτερα πλάσματα που πεταξαν ποτέ στους αιθέρες ήταν οι Πτερόσαυροι και έζησαν μαζί με τους Δεινόσαυρους. Οι μικρότεροι Πτερόσαυροι είχαν μέγεθος σπουργιτιού ενώ οι μεγαλύτεροι μέγεθος μικρού αεροπλάνου. Είχαν κοίλα (κούφια) οστά, σαν τα σύγχρονα πουλιά και μακριά, συνήθως οδοντοφόρα, ράμφη. Τα φτερά τους αποτελούνταν από μεμβράνες ελαστικού δέρματος, σαν των νυχτερίδων, αλλά σε αντίθεση με τις νυχτερίδες κάθε φτερό υποστηριζόταν από ένα μόνο επιμηκυμένο δάχτυλο και εκατοντάδες σκληρές και ενισχυμένες ίνες. Οι Πτερόσαυροι δεν ήταν Δεινόσαυροι, αλλά είχαν κοινό πρόγονο με αυτούς. Είχαν πολλά κοινά με τους Δεινόσαυρους, αλλά δεν σχετίζονταν με το παρακλάδι τους, τα Θηριόποδα, από όπου πιθανότατα εξελίχθηκαν τα σύγχρονα πουλιά.

Τα θαλάσσια ερπετά του Μεσοζωικού αιώνα ήταν μακρινοί συγγενείς των Δεινοσαύρων, αλλά ζούσαν την ίδια εποχή και πιθανότατα τρέφονταν από αυτούς όποτε είχαν την ευκαιρία. Πολλοί ήταν γίγαντες με εντυπωσιακά σαγόνια ενώ άλλοι ήταν τόσο προσαρμοσμένοι στην θαλάσσια ζωή όσο οι σύγχρονες φάλαινες και τα δελφίνια. Καθώς ζούσαν στη θάλασσα, όπου η απολίθωση είναι ευκολότερη, πολλά απολιθώματά τους έχουν διασωθεί σε εντυπωσιακό βαθμό και μάλιστα με τα ζώα που είχαν φάει λίγο πριν πεθάνουν. Ένα απολίθωμα Ιχθυόσαυρου απαθανατίζει τη στιγμή της γέννας, δείχνοντας ότι οι νεοσσοί γεννούνταν πλήρως ανεπτυγμένοι, σαν τις σύγχρονες φώκιες. Οι σαν δελφίνια Ιχθυόσαυροι και τα άλλα θαλάσσια ερπετά αποτελούν την ομάδα των Ευρυαψιδίων.