Πολλά
προγράμματα που χρησιμοποιούνται από
διάφορους χρήστες και μέσω διάφορων
συσκευών (smartphone, blackberry, tablet, laptop, desktop
κλπ) θέλουν να στείλουν στατιστικά
στοιχεία από τη χρήση της συσκευής
(usage statistics),
αναφορές σφάλματος (error
log), και αναφορές από
εφαρμογές όταν αυτές κρασάρουν (crash
report), δηλαδή στοιχεία από
το πώς χρησιμοποιεί κανείς μια εφαρμογή
και τι τυχόν προβλήματα αυτή δημιουργεί,
στους server των δημιουργών
της εφαρμογής. Κάποιοι απενεργοποιούν
αυτήν την επιλογή, αλλά είναι αυτό σωστό;
Παρακάτω
θα δούμε τους τύπους των δεδομένων που
οι εφαρμογές θέλουν και προσπαθούν να
στείλουν, τι κάνουν με αυτά τα δεδομένα
οι σχεδιαστές των εφαρμογών και πώς τα
αξιοποιούν, αν στέλνονται ευαίσθητα
προσωπικά δεδομένα και ποια είναι τελικά
τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα
του να αφήσει κάποιος ή όχι τις εφαρμογές
να στέλνουν αυτά τα δεδομένα.
Γιατί
υπάρχουν τα στατιστικά χρήσης και οι
αναφορές σφαλμάτων;
Γενικά
οι εφαρμογές θέλουν να στείλουν δύο
τύπους δεδομένων, στατιστικά χρήσης
γενικά και πληροφορίες για σφάλματα,
όπως αναφορές κρασαρίσματος. Τα στατιστικά
χρήσης, που αναφέρονται και ως τηλεμετρία,
περιλαμβάνουν πληροφορίες για το πώς
κανείς κάνει χρήση μιας εφαρμογής, ποια
κουμπιά της χρησιμοποιεί και ποιες
επιλογές του μενού της και πόσο συχνά.
Πχ στην περίπτωση ενός φυλλομετρητή
(web browser), όπως ο Firefox ή ο Chrome, τα δεδομένα
αυτά θα περιλαμβάνουν πληροφορίες για
το πόσες καρτέλες (tab) έχουμε ανοιχτές,
πόση μνήμη καταναλώνει ο browser, πόσα
πρόσθετα (extension και plugin) έχουμε εγκαταστήσει,
κλπ. Άλλες εφαρμογές κοιτάνε ποιες
επιλογές έχουμε ενεργοποιήσει και ποιες
όχι, και πόσο συχνά χρησιμοποιούμε τη
συγκεκριμένη εφαρμογή. Μια εφαρμογή
παιχνιδιών, όπως το Steam κοιτάει επίσης
το υλικό μέρος του υπολογιστή μας
(hardware) έτσι ώστε οι σχεδιαστές παιχνιδιών
να ξέρουν σε τι υπολογιστές πρέπει να
στοχεύουν όταν σχεδιάζουν τα παιχνίδια
τους. Τα ακριβή δεδομένα διαφέρουν από
εφαρμογή σε εφαρμογή.
Οι
πληροφορίες για σφάλματα και οι αναφορές
κρασαρίσματος περιλαμβάνουν πληροφορίες
για το τι συνέβη τη στιγμή που η εφαρμογή
κράσαρε ή που συνέβη κάποιο σφάλμα. Για
παράδειγμα, αν κάποια εφαρμογή κρασάρει,
μπορεί μετά να μας ρωτήσει εάν θέλουμε
να αποστείλουμε πληροφορίες για το
κρασάρισμα αυτό μέσω Internet. Αυτές οι
πληροφορίες περιλαμβάνουν το τι κάναμε
τη στιγμή που κράσαρε η εφαρμογή και
κάποια περιεχόμενα της μνήμης του
προγράμματος. Η βασική ιδέα είναι να
περιλαμβάνουν αρκετές πληροφορίες ώστε
οι σχεδιαστές της εφαρμογής να μπορέσουν
να διαπιστώσουν το λόγο για τον οποίο
κράσαρε η εφαρμογή.
Τα
ακριβή δεδομένα που αποστέλλονται
διαφέρουν από εφαρμογή σε εφαρμογή. Οι
περισσότερες εφαρμογές θα μας ρωτήσουν
εάν θέλουμε να ενεργοποιήσουμε αυτή
την επιλογή, ή να την αφήσουμε ανενεργή
από προεπιλογή, αν και κάποιες εφαρμογές
μπορεί να την ενεργοποιήσουν αυτόματα.
Κάποιες εφαρμογές θα μας αφήσουν να
απενεργοποιήσουμε ή να ενεργοποιήσουμε
τα στατιστικά χρήσης και τις αναφορές
σφαλμάτων ξεχωριστά. Κάποιες εφαρμογές
μπορεί να μας αφήσουν να ελέγξουμε τις
αναφορές σφάλματος πριν αποστείλουν
τα δεδομένα, η λειτουργιά αναφορών
σφαλμάτων των Windows λειτουργεί με αυτό
τον τρόπο, ενώ άλλες εφαρμογές δεν μας
αφήνουν.
Τι
κάνουν οι σχεδιαστές με τα δεδομένα
αυτά;
τα
στατιστικά χρήσης συνήθως χρησιμοποιούνται
όταν πρέπει να αποφασιστεί τι αλλαγές
πρέπει να γίνουν σε μία εφαρμογή, σε
ποιές δυνατότητές της να δοθεί βάρος,
και γενικά για ζητήματα που αφορούν το
πώς οι χρήστες χρησιμοποιούν την
εφαρμογή. Για παράδειγμα ο Mozilla ξέρει
με ποια τμήματα του περιβάλλοντος
διεπαφής (interface) του Firefox αλληλεπιδρούν
οι χρήστες, ή καλύτερα με ποια τμήματα
του περιβάλλοντος διεπαφής αλληλεπιδρούν
οι χρήστες που επιτρέπουν την αποστολή
στατιστικών χρήσης. Μπορούν έτσι να
υπολογίσουν αυτά τα δεδομένα όταν
τροποποιούν το περιβάλλον διεπαφής του
Firefox. Πιθανώς πλήκτρα που οι χρήστες
χρησιμοποιούν σπάνια να τα αποκρύψουν
μέσα σε κάποιο μενού, ενώ επιλογές που
χρησιμοποιούνται περισσότερο να γίνουν
πιο εύκολα προσβάσιμες για τους χρήστες.
Αν μια λειτουργία που βρίσκεται «χωμένη»
μέσα σε κάποιο μενού χρησιμοποιείται
πολύ συχνά, τότε ίσως βγει στην επιφάνεια
ώστε να είναι άμεσα ορατή. Αν, πάλι, οι
σχεδιαστές βλέπουν πως μία λειτουργία
χρησιμοποιείται από καθόλου έως σπάνια,
τότε ίσως σταματήσουν να την υποστηρίζουν
και σιγά σιγά να την αφαιρέσουν από την
εφαρμογή. Αν οι σχεδιαστές γνωρίζουν
ότι πολύ λίγοι χρήστες χρησιμοποιούν
ένα συγκεκριμένο τύπο λειτουργικού
συστήματος, πχ τα Windows XP, θα σταματήσουν
να υποστηρίζουν αυτό το λειτουργικό
σύστημα για την εφαρμογή τους. Για να
πάρουν αποφάσεις για τέτοια ζητήματα
και άλλα οι σχεδιαστές των εφαρμογών
πρέπει να έχουν πληροφορίες σαν τα
στατιστικά χρήσης, αλλιώς θα κάνουν
αλλαγές στα τυφλά.
Οι
αναφορές κρασαρίσματος χρησιμοποιούνται
για να βρεθεί η συχνότητα συγκεκριμένων
κρασαρισμάτων και να δώσει στους
σχεδιαστές πληροφορίες για τις αιτίες
τους. Με αρκετές τέτοιες αναφορές μπορούν
να βρουν τα συχνότερα κρασαρίσματα και
να τα διορθώσουν, ώστε να μην συμβαίνουν
πια. Αυτό βοηθά τους σχεδιαστές όταν
δουλεύουν στα μεγαλύτερα προβλήματα
για τους χρήστες και τους βοηθά να δουν
τις συνθήκες κάτω από τις οποίες αυτά
συμβαίνουν και σε τι υπολογιστές αυτά
συμβαίνουν.
Γιατί
να στείλουμε αυτά τα δεδομένα;
Είναι
γενικά καλή ιδέα να στέλνουμε αυτά τα
δεδομένα. Στέλνοντας στατιστικά χρήσης
εξασφαλίζει ότι οι σχεδιαστές γνωρίζουν
πώς οι χρήστες σαν και εμάς χρησιμοποιούν
τις εφαρμογές που αυτοί δημιουργούν
και τους βοηθά να λάβουν αυτή τη χρήση
υπ' όψιν τους όταν κάνουν αλλαγές στις
εφαρμογές τους. Για παράδειγμα όταν η
Microsoft αφαίρεσε από τα Windows 8 το κουμπί
Start, είπαν πώς ήταν επειδή τα δεδομένα
χρήσης έδειχναν πώς πολύ λίγοι άνθρωποι
το χρησιμοποιούσαν, σύμφωνα πάντα με
τα δεδομένα που συνέλεξαν από το πρόγραμμα
“Microsoft Customer Experience Improvement Program” στα
Windows 7. Κάποιοι θεώρησαν ότι μόνο αρχάριοι
χρήστες με χαμηλές απαιτήσεις
χρησιμοποιούσαν το «Customer Experience Improvement
Program» ενεργοποιημένο, ενώ οι πιο έμπειροι
χρήστες , οι οποίοι χρησιμοποιούσαν και
το κουμπί Start το είχαν απενεργοποιήσει.
Εάν περισσότεροι πεπειραμένοι χρήστες
δεν απενεργοποιούσαν το πρόγραμμα αυτό,
η Microsoft θα το είχε σκεφτεί διπλά πριν το
αφαιρέσει, μεγάλο λάθος από μέρος τους,
καθώς «αναγκάζονται» να το επαναφέρουν
με τα Windows 8.1.
Στην
περίπτωση των αναφορών κρασαρίσματος,
υποβάλλοντας μία τέτοια αναφορά
εξασφαλίζει ότι οι σχεδιαστές ξέρουν
πως αυτό συνέβη. Για παράδειγμα, ο Mozilla
κατάλαβε ότι η κυριότερη αιτία των
κρασαρισμάτων του Firefox ήταν το πρόσθετο
Flash της Adobe (Adobe Flash plug-in). Αυτό οδήγησε
στην εισαγωγή ενός plug-in σε ασφαλές
περιβάλλον (plug-in sandboxing), όπου ο Flash μπορεί
να κρασάρει μόνος του χωρίς να κρασάρει
μαζί του ολόκληρος ο browser. Αν ο Mozilla δεν
είχε πληροφορίες για τα κρασαρίσματα,
είναι πολύ πιθανόν ότι το plug-in αυτό δεν
θα είχε εισαχθεί στον Firefox και ο Flash θα
συνέχιζε να κρασάρει ολόκληρο το Firefox
όπως πριν.
Οι
εφαρμογές θέλουν να στέλνουν και
προσωπικά δεδομένα;
Ο
λόγος που πολλοί χρήστες απενεργοποιούν
αυτές τις δυνατότητες είναι γιατί δεν
θέλουν να διαρρεύσουν προσωπικά τους
δεδομένα. Δεν θέλουν να ανιχνευθούν από
εταιρείες ή να βρίσκονται ευαίσθητα
προσωπικά δεδομένα τους σε κάποια βάση
δεδομένων κάπου. Οπότε, πόσο ευαίσθητα
είναι τελικά τα δεδομένα αυτά;
Στην
περίπτωση των στατιστικών χρήσης, τα
δεδομένα είναι αρκετά απίθανο να είναι
πολύ ευαίσθητα. Συνήθως είναι ανώνυμα,
γιατί οι σχεδιαστές των εφαρμογών δεν
ενδιαφέρονται πραγματικά για την ανάλυση
της οθόνης που ένας χρήστης χρησιμοποιεί.
Θέλουν να ξέρουν απλώς πόσο συχνά
χρησιμοποιεί ένας χρήστης μια συγκεκριμένη
ανάλυση οθόνης. Θέλουν να ξέρουν πόσο
συχνή είναι η κάθε ανάλυση οθόνης και
πιθανώς να συνδυάσουν τα δεδομένα αυτά
να δουν αν συμβαίνει κάποιο κρασάρισμα
σε κάποια συγκεκριμένη ανάλυση οθόνης.
Ίσως χρήστες με κάποια συγκεκριμένη
ανάλυση οθόνης είναι πιθανότερο να
χρησιμοποιούν συγκεκριμένα στοιχεία
του περιβάλλοντος διεπαφής (interface
element). Όλα αυτά μπορούν να είναι πολύ
χρήσιμα στους σχεδιαστές, αλλά γενικά
δεν χρησιμοποιούν πολύ ευαίσθητα
δεδομένα και συνήθως είναι ανώνυμα.
Στην
περίπτωση των αναφορών κρασαρίσματος,
τα πράγματα μπορούν να είναι λίγο πιο
περίπλοκα. Οι σχεδιαστές δεν θέλουν να
συλλέξουν προσωπικά δεδομένα μέσω των
αναφορών κρασαρίσματος, θέλουν απλώς
να δουν τι έκανε το πρόγραμμα όταν συνέβη
το κρασάρισμα. Ανάλογα με το πρόγραμμα,
αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αποστολή
κάποιων προσωπικών δεδομένων. Για
παράδειγμα αν κάποιος έπαιζε ένα παιχνίδι
στο διαδίκτυο την στιγμή που συνέβη το
κρασάρισμα, μπορεί κανείς να στείλει
ελεύθερα την αναφορά εάν του ζητηθεί.
Είναι μάλλον απίθανο να υπάρχει κάποια
προσωπική πληροφορία μέσα στα δεδομένα
που θα αποσταλούν με την αναφορά.
Παρ'
όλ' αυτά, εάν κάποιος τη στιγμή του
κρασαρίσματος κάποιος δούλευε με τους
online τραπεζικούς λογαριασμούς του μέσω
e-banking ή κάτι αντίστοιχο, ή έγγραφε κάποια
ευαίσθητα προσωπικά του δεδομένα σε
κάποιο browser, πιθανώς κάποιος να μην θέλει
να αποσταλεί μια πλήρης αναφορά. Αυτές
μπορεί να περιέχουν τμήματα της μνήμης
(memory dumps) από το τι έκανε το πρόγραμμα
όταν το κρασάρισμα συνέβη, και αν κανείς
έκανε κάτι ιδιωτικής φύσης που άλλοι
δεν θα ήθελαν να δουν, όπως να ελέγχει
τους τραπεζικούς του λογαριασμούς ή να
γράφει τον αριθμό της πιστωτικής του,
ή να στέλνει ένα προσωπικό e-mail, τότε
μπορεί κανείς να μην θέλει να στείλει
την αναφορά σφάλματος. Γι' αυτό εξ' άλλου
και πολλά προγράμματα επιτρέπουν να
δει κανείς το τι στοιχεία θα αποσταλούν
πριν στείλουν την αναφορά.
Τα
στατιστικά χρήσης μπορεί να είναι
ανεκτίμητα και πολύ σημαντικά στο να
καταδείξουν την χρήση που κάνει κανείς
στα προγράμματα που χρησιμοποιεί και
δεν θα έπρεπε να επηρεάζουν αρνητικά
τις ιδιωτικές πληροφορίες κάποιου. Οι
αναφορές κρασαρίσματος μπορούν επίσης
να βοηθήσουν τους σχεδιαστές να διορθώσουν
προβλήματα με τις εφαρμογές τους. Στις
περισσότερες περιπτώσεις, οι αναφορές
αυτές είναι ασφαλές να τις αποστείλει
κάποιος.
Ενώ
κάποιοι πιο πεπειραμένοι χρήστες
απενεργοποιούν τις λειτουργίες που
στέλνουν τέτοια δεδομένα, είναι συνήθως
καλή ιδέα να αφήσουν αυτές τις λειτουργίες
ενεργοποιημένες. Φυσικά μπορεί κανείς
να επιλέξει ποια προγράμματα θα στείλουν
αναφορές και ποια όχι. Μπορεί κανείς να
θέλει να στέλνει δεδομένα στον Mozilla αλλά
όχι στην Microsoft για παράδειγμα.
Πηγή:
Εικόνες:






