Terminal, το δυνατότερο εργαλείο των Linux, τώρα και για αρχάριους!!

Αυτό το άρθρο αναφέρεται τόσο σε ανθρώπους που χρησιμοποιούν τα Linux για καιρό και σε ανθρώπους που είναι νέοι σ' αυτά και σκοπεύει να βοηθήσει τους χρήστες των Linux να εξοικειωθούν με το δυνατότερο εργαλείο που διαθέτουν τα Linux, το Terminal. Το Terminal δεν είναι κάτι που θα έπρεπε να φοβάται κανείς και προσφέρει πάρα πολλές δυνατότητες. Δυστυχώς δεν μπορεί κανείς να μάθει τα πάντα για τη χρήση του Terminal μέσα από ένα μόνο άρθρο και το κυριότερο που χρειάζεται κανείς για να το μάθει είναι πρακτική εξάσκηση. Το άρθρο αυτό αποσκοπεί στο να διδάξει μόνο τα βασικά ώστε κανείς να έχει τις βάσεις να μάθει περισσότερα.

• Βασική χρήση του Terminal

Ξεκινάμε το Terminal είτε από το μενού με τα προγράμματα, είτε μέσω κάποιας μηχανής αναζήτησης, όπως η Synapse ή το Unity Launcher. Αυτό που αντικρίζουμε στην αρχή είναι ο κέλυφος bash. Υπάρχουν κι άλλα κελύφη, αλλά το bash είναι το πιο διαδεδομένο. Το απλούστερο πράγμα που μπορεί κανείς να κάνει μέσω του Terminal είναι να ξεκινήσει ένα πρόγραμμα πληκτρολογώντας απλώς το όνομά του. Ό,τι τρέχει κανείς μέσα στο Terminal, είναι είναι εφαρμογές με γραφικό περιβάλλον, όπως για παράδειγμα ο Firefox, είτε εργαλεία γραμμής εντολών (copy, paste κλπ) είναι όλα προγράμματα. Για την ακρίβεια το bash έχει κάποιες προεγκατεστημένες εντολές για βασική διαχείριση αρχείων, αλλά ακόμη και αυτές λειτουργούν ως προγράμματα. Σε αντίθεση με τα Windows δεν χρειάζεται κανείς να πληκτρολογήσει ολόκληρη τη διαδρομή (path) ενός αρχείου για να το τρέξει. Αν για παράδειγμα κανείς θέλει να εκκινήσει τον Firefox, στα Windows κάποιος θα έπρεπε να πληκτρολογήσει το πλήρες μονοπάτι του εκτελέσιμου προγράμματος (.exe) για να το τρέξει συμπεριλαμβανομένης και της .exe επέκτασής του. Αντίθετα στα Linux μπορεί κανείς απλώς να πληκτρολογήσει:

firefox

να πατήσει Enter και ο Firefox θα ξεκινήσει. Μάλιστα σε σύγκριση με τα Windows, δεν χρειάζεται στα Linux να προσθέσουμε την επέκταση .exe του αρχείου.

Επίσης οι εντολές στα Linux μπορούν να δεχτούν και ορίσματα. Οι τύποι των ορισμάτων διαφέρουν από πρόγραμμα σε πρόγραμμα. Για παράδειγμα η εντολή firefox δέχεται ως ορίσματα διευθύνσεις ιστοσελίδων. Για παράδειγμα για να τρέξουμε τον Firefox και να ανοίξει την σελίδα της Google, πληκτρολογούμε την ακόλουθη εντολή και πατάμε Enter:

firefox google.com

Κι άλλες εντολές που τρέχουν στο Terminal συμπεριφέρονται σαν τον Firefox, αλλά κάποιες από αυτές δεν ανοίγουν κάποιο παράθυρο γραφικού περιβάλλοντος.

• Εγκαθιστώντας Προγράμματα

Ένα από τα πιο σημαντικά πράγματα που μπορεί να κάνει κανείς μέσω του Terminal είναι να εγκαταστήσει προγράμματα. Προγράμματα διαχείρισης εφαρμογών όπως το Ubuntu Software Center ή το Synaptic Package Manager μπορεί να προσφέρουν ένα εντυπωσιακό περιβάλλον για τις εντολές Terminal που τρέχουν στο παρασκήνιο. Αντί όμως κάποιος να ψάχνει και να εγκαθιστά τις εφαρμογές που επιθυμεί μία – μία, μπορεί να τις εγκαταστήσει χρησιμοποιώντας εντολές στο Terminal. Μπορεί ακόμα κανείς να εγκαταστήσει πολλές εφαρμογές με μία μόνο εντολή. Στις διανομές που βασίζονται στα Debian, όπως τα Ubuntu, τα Linux Mint κλπ όπως είδαμε σε άλλο άρθρο, (άλλες διανομές έχουν δικές τους εντολές για τη διαχείριση των εφαρμογών, όπως yum, rpm κλπ), η εντολή για να εγκαταστήσει κάποιος ένα νέο πακέτο είναι:

sudo apt-get install όνομα_του_πακέτου

Αυτό μπορεί να φαίνεται περίπλοκο, αλλά στην ουσία λειτουργεί ακριβώς όπως η εντολή που τρέχει τον Firefox όπως είδαμε πριν. Εκτελώντας αυτή την εντολή, πρώτα εκτελείται η εντολή sudo, η οποία ζητά τον κωδικό του λογαριασμού μας για να τρέξει την κυρίως εντολή apt-get (advanced packaging tool) με δικαιώματα root (σαν διαχειριστής του συστήματος (administrator) δηλαδή). Το πρόγραμμα apt-get διαβάζει τα ορίσματα install και όνομα πακέτου και εγκαθιστά το πακέτο με το όνομα που του δώσαμε. Παρ' όλ' αυτά, μπορούμε να δηλώσουμε περισσότερα από ένα πακέτα σαν ορίσματα. Για παράδειγμα για να εγκαταστήσουμε τον φυλλομετρητή (browser) Chromium και τον Pidgin instant messenger, μπορούμε να τρέξουμε την εντολή:

sudo apt-get install chromium-browser pidgin

Οπότε αν κάποιος εγκατέστησε μόλις ένα Λειτουργικό Σύστημα, μπορεί με μία μόνο εντολή σαν αυτήν να εγκαταστήσει όλα του τα αγαπημένα προγράμματα κι εφαρμογές. Το μόνο που χρειάζεται είναι να ξέρει κανείς τα ονόματα των πακέτων των εφαρμογών που θέλει να εγκαταστήσει. Μπορεί πάντως κανείς να τα μαντέψει με μια σχετική ευκολία, συνήθως το όνομα του πακέτου είναι και το όνομα της εφαρμογής.

Άλλος τρόπος που μπορούμε να μαντέψουμε το όνομα του πακέτου που θέλουμε είναι να τρέξουμε την εντολή:

apt-cache search πακέτο1 πακέτο2 κλπ...

Με παρόμοιο τρόπο μπορούμε τόνο να ανανεώσουμε τα πακέτα μας όσο και να τα απεγκαταστήσουμε αν θέλουμε, χρησιμοποιώντας τις εντολές:

sudo apt-get upgrade

και

sudo apt-get remove όνομα_πακέτου

• Δουλεύοντας με αρχεία και φακέλους

Το κέλυφος «κοιτάει» στον τρέχοντα κατάλογο εκτός κι αν του ορίσουμε κάποιον άλλον. Για να δούμε σε ποιόν κατάλογο είμαστε, πληκτρολογούμε την εντολή:

pwd

Για παράδειγμα το gedit είναι ένας πολύ εύχρηστος κειμενογράφος. Η εντολή

gedit όνομα_εγγράφου

Λέει στο gedit να ανοίξει το έγγραφο του οποίου το όνομα ορίσαμε προηγουμένως με την εντολή από τον συγκεκριμένο φάκελο που είμαστε. Αν όμως θέλαμε να ανοίξουμε ένα έγγραφο σε έναν άλλο φάκελο, θα χρειαζόταν να πληκτρολογήσουμε το πλήρες μονοπάτι (path) του αρχείου αυτού. Για παράδειγμα:

gedit /home/poikilh-ulh-blog/Documents/όνομα_εγγράφου

Αν ορίσουμε ένα μονοπάτι (path) που δεν υπάρχει τότε το gedit και όλα τα παρόμοια προγράμματα θα δημιουργήσουν ένα νέο έγγραφο το οποίο θα έχει το όνομα που ορίσαμε στο φάκελο που ορίσαμε στο μονοπάτι, αλλιώς στον τρέχοντα φάκελο, και θα το ανοίξει ώστε να γράψουμε σ' αυτό. Για να δουλέψουμε με αρχεία και φακέλους, θα πρέπει να γνωρίζουμε κάποιες βασικές εντολές:

• cd (change directory) – Το ~ που βρίσκεται αριστερά από το δρομέα αναπαριστά το φάκελο home του κάθε χρήστη, με μονοπάτι /home/όνομα_χρήστη, που είναι ο προεπιλεγμένος φάκελος του Terminal. Για να αλλάξουμε φάκελο και να μεταφερθούμε κάπου αλλού, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την εντολή cd. Για παράδειγμα, εκτελώντας cd / θα μας μεταφέρει στον φάκελο root, το cd Downloads θα μας πάει στο φάκελο Downloads μέσα στον τρέχοντα φάκελο. Δηλαδή αυτή η εντολή θα μας πάει στο φάκελο Downloads, αλλά μόνον αν υπάρχει μέσα στον φάκελο όπου είμαστε. Αντίθετα η εντολή cd /home/όνομα_χρήστη/Downloads θα μας πάει στο φάκελο Downloads από οπουδήποτε και αν βρισκόμαστε, το cd ~ θα μας πάει στον φάκελο home, ενώ το cd .. θα μας πάει στον ακριβώς επάνω φάκελο από εκεί που βρισκόμαστε.
  
  
• ls (list) – Η εντολή ls εμφανίζει τη λίστα με τα περιεχόμενα του τρέχοντος φακέλου. Αν θέλουμε περισσότερες πληροφορίες (μέγεθος, δικαιώματα, κατόχους κλπ) μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την εντολή ls -l.

• mkdir (make directory) – Η εντολή mkdir δημιουργεί ένα νέο φάκελο. Για να τη χρησιμοποιήσουμε χρησιμοποιούμε ως όρισμα το όνομα του φακέλου αν θέλουμε ο νέος φάκελος να δημιουργηθεί μέσα στον τρέχοντα φάκελο, αλλιώς πληκτρολογούμε το πλήρες μονοπάτι αν θέλουμε να δημιουργηθεί κάπου αλλού. Για παράδειγμα η εντολή mkdir new θα δημιουργήσει τον φάκελο new μέσα στον τρέχοντα φάκελο ενώ η εντολή mkdir /home/όνομα_χρήστη/Documents/new θα δημιουργήσει το φάκελο new μέσα στον φάκελο Documents.

• rm (remove) – Η εντολή rm διαγράφει ένα αρχείο. Ως όρισμα παίρνει το όνομα του αρχείου που θέλουμε να διαγράψουμε. Πάλι ισχύει η ίδια λογική με το όνομα ή το μονοπάτι (path) του ονόματος, για παράδειγμα, η εντολή rm example θα διαγράψει το αρχείο example μέσα στον τρέχοντα φάκελο, ενώ η εντολή rm /home/όνομα_χρήστη/Downloads/example θα διαγράψει το αρχείο example από τον φάκελο Downloads.
  
  
• cp (copy) – Η εντολή cp αντιγράφει ένα αρχείο από μία τοποθεσία σε μία άλλη. Παίρνει δύο ορίσματα, την τοποθεσία από την οποία θα πάρει το προς αντιγραφή αρχείο (source) και ως δεύτερο όρισμα την τοποθεσία όπου θα δημιουργήσει το αντίγραφο του αρχείου, τον προορισμό του (destination). Για παράδειγμα, τρέχοντας cp example /home/όνομα_χρήστη/Downloads θα αντιγράψουμε το αρχείο example από τον τρέχοντα φάκελο στον φάκελο Downloads.
  
  
• mv (move) – Η εντολή mv μετακινεί ένα αρχείο από μία τοποθεσία σε μία άλλη. Λειτουργεί με παρόμοιο τρόπο με την εντολή cp, με τη διαφορά ότι με το mv το αρχικό αρχείο αποκόβεται και επικολλάται στη νέα τοποθεσία αντί του να αντιγραφεί. Ομοίως με την εντολή cp παίρνει δύο ορίσματα, την αρχική τοποθεσία του αρχείου και τον προορισμό του. Επίσης ισχύει και πάλι η λογική με τον τρέχοντα κατάλογο ή το πλήρες μονοπάτι σε περίπτωση άλλου φακέλου. Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί και ως μετονομασία. Σε αυτή την περίπτωση απλώς αλλάζουμε το όνομα του προορισμού. Για παράδειγμα εκτελώντας mv παλαιό_όνομα νέο_όνομα θα μετακινήσει το αρχείο παλαιό_όνομα σε νέο_όνομα μέσα στον ίδιο φάκελο, μετονομάζοντάς το.

Αυτές οι εντολές μπορεί να φαίνονται κάπως άχαρες ή και πολύπλοκες στην αρχή και κάποιος εξοικειωμένος με το γραφικό περιβάλλον θα αναρωτιέται γιατί να το κάνει μέσω Terminal όταν μπορεί να τα κάνει όλα αυτά από το γραφικό περιβάλλον. Η διαφορά είναι ότι για κάποιον έμπειρο χρήστη δεν υπάρχει διαφορά στην αποτελεσματικότητα, ενώ έχει κέρδος την αποφυγή κάποιων τυχόν «κρασαρισμάτων» που οφείλονται στο γραφικό περιβάλλον των προγραμμάτων, όπως ο File Manager (είτε Thunar είτε Nautilus). Αν κάποιος πειραματιστεί λιγάκι με την εντολή cd, για να πλοηγηθεί στους φακέλους του υπολογιστή του και να δει τα αρχεία του με την εντολή ls, να δημμιουργήσει φακέλους και να αντιγράψει και διαγράψει αρχεία με τις εντολές mkdir, rm, cp, και mv, σύντομα θα αποκτήσει την άνεση της χρήσης του Terminal ώστε σιγά σιγά να πειραματιστεί με τις πιο σημαντικές και δυναμικές λειτουργίες του.

Να σημειώσουμε ότι στην περίπτωση που κάποιον τον ξενίζει ή τον δυσκολεύει η πληκτρολόγηση των μονοπατιών των αρχείων ή των φακέλων του συστήματος, υπάρχει ένας τρόπος να κάνει τη ζωή του ευκολότερη. Μπορεί να χρησιμοποιεί το πλήκτρο Tab για να συμπληρώνει αυτόματα το όνομα ενός φακέλου, αρχείου ή πακέτου. Για παράδειγμα, όπως προηγουμένως αν θέλαμε να ξεκινήσουμε τον Firefox από το Terminal αν πληκτρολογήσουμε firef και πατήσουμε Tab τότε θα συμπληρώσει τη λέξη firefox ώστε να πατήσουμε Enter και να το τρέξουμε. Αυτό ίσως να μην φαίνεται πως είναι τόσο σπουδαίο, αλλά στην περίπτωση του Chromium, η εντολή είναι chromium-browser αλλά μόνο ένα chrom φτάνει ώστε το Tab να συμπληρώσει το υπόλοιπο. Αντίστοιχα και χρησιμοποιώντας την εντολή sudo apt-get install chrom και πατώντας Tab συμπληρώνει την εντολή sudo apt-get install chromium-browser ώστε να εγκαταστήσουμε τελικά τον Chromium.

Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να έχουμε πληκτρολογήσει ένα τμήμα του ονόματος, αλλά το κέλυφος να μην κάνει την αναμενόμενη αυτόματη συμπλήρωση, αυτό συμβαίνει γιατί μπορεί να υπάρχουν αρκετά πακέτα ή εντολές που να έχουν κοινά τα στοιχεία ή χαρακτήρες που πληκτρολογήσαμε ως τώρα, οπότε πληκτρολογούμε ένα δύο γράμματα ακόμα ώστε να περιοριστούν οι δυνατοί συνδυασμοί και τελικά να μείνει μόνο το αποτέλεσμα που θέλουμε και να εμφανιστεί το πλήρες όνομα τελικά. Σε αυτό το σημείο κάποιος που θα έχει πειραματιστεί με τις εντολές που είδαμε ως τώρα θα πρέπει να έχει αποκτήσει αρκετή σιγουριά μέσα στο Terminal ώστε να συνεχίσει να μαθαίνει για αυτό και τελικά να φτάσει σε ένα πολύ καλό επίπεδο.

Συνεχίζεται...

Πηγές:

howtogeek.com